Çalışmaları Kimliğinin Önüne Geçen Kadın: Servet Sami Dedeçay

DÜNYANIN EN KÜÇÜK ÜNİVERSİTESİNİN REKTÖRÜ 86 YILLIK YAŞAMINA KIBRIS TÜRKKADINI VE KIBRISI TANITTI.

Çalışmaları Kimliğinin Önüne Geçen Kadın: Servet Sami Dedeçay

DÜNYANIN EN KÜÇÜK ÜNİVERSİTESİNİN REKTÖRÜ 86 YILLIK YAŞAMINA KIBRIS TÜRKKADINI VE KIBRISI TANITTI.

İlk ve orta öğrenimini Larnaka’da, American Academy'de bitirdi. 1960-1968 arasında Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin Kriminoloji Penoloji bölümünde doktora yaptı. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki Anayasa çalışmalarında Türk komisyonu başkanı Nihat Erim'in özel sekreterliğini yaparken tarafsız İsviçre Komisyonu'nda ise tercümanlık yaptı. Atatürk Üniversitesi’nde 1968-72 yılları arasında uzman olarak görev yaptı. Kıbrıs'a döndükten sonra Lefkoşa Özel Türk Üniversitesi'ni kendi imkânlarıyla kurdu.

Adada  Kurduğu okul dünyanın en küçük okulu olma özelliğinin yanında Kıbrıslı kaynaklarımdan aldığım bilgiye göre tek mezunu var. Okulun sahibi, Rektörü ve öğretim görevlisi ise Kıbrıs Türkleri arasında doktora sahibi ilk kadın Servet Sami DEDEÇAY 29 Nisan 2015’te hayatını kaybetmiş Kıbrıs Türkü’dür.

İlk ve orta öğrenimini Larnaka’da, American Academy'de bitirdi. 1960-1968 arasında Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin Kriminoloji Penoloji bölümünde doktora yaptı. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki Anayasa çalışmalarında Türk komisyonu başkanı Nihat Erim'in özel sekreterliğini yaparken tarafsız İsviçre Komisyonu'nda ise tercümanlık yaptı. Atatürk Üniversitesi’nde 1968-72 yılları arasında uzman olarak görev yaptı. Kıbrıs'a döndükten sonra Lefkoşa Özel Türk Üniversitesi'ni kendi imkanlarıyla kurdu. Kıbrıs kültürü üzerine yirmiden fazla kitap yazdı. Genel olarak Kıbrıs Türk kadınları ve Kıbrıs coğrafyası üzerine çalışmalar yaptı.

Servet Sami Dedeçay (1929, Lefkoşa - 29 Nisan 2015) Kıbrıs Türkü, akademisyen ve eğitimci. Kuzey Kıbrıs'ta 1976, 1981 ve 1985 yıllarındaki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde bağımsız cumhurbaşkanı adayı olarak yarışmıştır.

Günümüzde neredeyse mumla arar olduğumuz bir insan görünüşünü anlatmak aynı zamanda Türk kadınını ve bu kadın birde akademisyen ise daha bir gurur verici bir olay. Nedeni yeterli olmasa da Atatürk’ün çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşın diye talimat verdiği kadınlarımızı başarılarını haber yapmamdır.

Yaşama bu kadar çok çalışmayı sığdıran ve çalışmalarını kimliğinin önüne geçiren bir insanı anlatmak hiç de kolay değil benim için. Çünkü günümüzde, çalışma ve ürün odaklı bir yaşam sürmek,  popilizmden sakınmak neredeyse geçerliliğini kaybeder oldu. Dedeçay,bu konuda  kendisini eserleriyle keşfetmeye  adamış bir akademisyendir.

Dr. Servet Sami Dedeçay ismi, öncelikle Kıbrıs eğitim tarihinde ilk üniversite olan “Lefkoşa Özel Türk Üniversitesi”ni, 1972 yılında kuran kişi olarak kendisini hatırlatmaktadır. 1929 yılında Lefkoşa’da doğan Dedeçay’ın, eğitim hayatı çok zengin olup, aynı zenginliği çalışmalarına taşımıştır.

1960-68 yılları arasında Paris Sorbon Üniversitesi’nde, Hukuk Fakültesi’nin Kriminoloji Penoloji bölümünde doktorasını da tamamlayarak mezun olmuştur. Doktora çalışmasının hemen ardından 1968-72 yılları arasında Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde uzman olarak görev yapmıştır. Kişisel imkanlarını kullanarak ilk Kıbrıs üniversitesi olan “Lefkoşa Özel Türk Üniversitesini (Lötü)” 1972 yılında Kıbrıs’a döndüğü zaman kurar. Bir süre öğrenim yapılan bu üniversite de mezun verildikten sonra, Araştırma Üniversitesi kimliği ile çalışmalar yürütülmüştür. Çalışmaların çoğu Lefkoşa  Özel Türk Üniversitesi basımı olarak yayın dünyasına kazandırılmıştır.

Sosyal bilimler üzerine çalışmaları olan Dedeçay’ın, Kıbrıs Kültürü’nü belgeleyen 22 kitabı bulunmaktadır. Farklı konularda yazdığı çok sayıda makaleleri de bulunan Dedeçay; İngilizce, Fransızca, Farsça ve Rumca bilmektedir.

Dedeçay’ın eserlerine bakıldığında çok geniş bir konu yelpazesi görmek mümkün. Ancak çalışmaların yoğunluğu iki ana konu etrafında toplanmaktadır: 1) Kıbrıs Türk Kadını 2) Kıbrıs’ın doğası ve doğanın sunduğu zenginlikler. Böylece Dedeçay’ın, kadın hakları savunuculuğu ve çevreci kimliklerinin varlığından söz etmek mümkündür. Çalışmalarından bazılarını

sıralayacak olursak;

 Kıbrıs’ta Türk işçilerinin sendika kurma faaliyetleri (1918-1959 arası anlatılmaktadır.)

 Kıbrıs’ta Tütün Ziraatı, Tütün Ticareti ve Sanayi

 Viktorya İslam İnas Sanayi Mektebi ve Kıbrıslı Türk Kadınının Hakları

 Kıbrıs Bibliyografyası

 Nazım Ali İleri: Hayatı ve Eserleri

 Kıbrıs’ta Kümes Hayvanı Besleyiciliği ve Ticareti

 Kıbrıs’ta kokulu bitkiler ve bunların ihtiva ettiği kokulu yağlar ve sağaltıcı özellikleri (3 ciltlik bir çalışma).

 Kıbrıs’ta Balık Çiftliği ve Balık

 Deniz Süngeri

 Tuz Gölleri

 Kıbrıslı Türk Kadınının Eğitim Aracılığı Sayesinde Dinsel Mutaasıplıktan Sıyrılıp Çağdaş Hak ve Özgürlük Kurallarını Kabullenişi (3 Ciltlik Bir Çalışma).

Bu çalışma Dr. Dedeçay’ın son dönem çalışmasıdır. Birinci cilt, Viktorya İslam İnas Sanayi Mektebi ve Kıbrıslı Türk Kadınının Hakları adlı çalışmadır. Bu eser çok güçlü bir arşiv, biyografi ve sözlü tarih çalışması ile ortaya çıkmıştır. Dr. Dedeçay’ın kaynak kullanımında ki titizliği dikkat çekicidir.

Bu nedenle Kıbrıs Eğitim Tarihi ve bu tarihte Kıbrıs Türk Kadınının eğitim tarihinde temel bir eser özelliği de taşımaktadır. 1902 yılında kurulan Viktorya İslam İnas Sanayi mektebi ile başlayan Kıbrıslı Türk Kadınının eğitim serüvenini 1979 ve günümüze kadar kronolojik bir formda bu eserde görebiliyoruz. Kitabın ikinci bölümünde, Osmanlı döneminden başlayarak günümüze kadar Kıbrıslı Türk Kadınının değişimi giysiler üzerinden analiz edilmektedir. Diğer taraftan bu bölümde, Kıbrıslı Türk Kadınlarının sosyal yaşantıları, sivil toplum kuruluşlarına katılmaları ve STK kurma çabaları, Tiyatro ve Edebiyata emeği geçenler

Dedeçay tarafından kaleme alınmıştır. Aynı temanın ikinci cildi olan kitabın adı ise Değişik Alanlarda Kendi Çabalarıyla Başarı Zirvesine veya Onun Yakınına Ulaşabilmiş Bayanların Özgeçmişleri. Dr. Servet Sami Dedeçay bu eserinde de başarılı Kıbrıslı Türk Kadınlarını aşağıdaki çalışma alanlarına göre ele almış ve değerli bir arşivi kadın çalışmalarına kazandırmıştır. Söz konusu bu alanlardan bazıları; politika, hukuk, sağlık, spor ve müzikdir.

Dedeçay çalışmasında özgeçmiş formatı kullansa da, her bir özgeçmiş Kıbrıs tarihi ve kültürü ile ilgili çok önemli ipuçları da vermekte ve Kıbrıslı Türk Kadınının bugün elde ettiği ve edebileceği statü ve değeri ortaya koymaktadır. Kıbrıs Türkü’nün ilk kadın cumhurbaşkanı adayı, ilk üniversitenin kurucusu, kadın çalışmalarıyla ve kitaplarıyla tanınan Servet Sami Dedeçay 86 yaşında hayatını kaybetti.